جعفر حميدى
316
تاريخ اورشليم ( بيت المقدس ) ( فارسى )
بالاى سطح زمين ، نزديك در كعبه در ديوار نصب شده است . اكنون به صورت سه پارچه سنگ درشت و چند پارچه سنگ ريز است ، كه كنار يكديگر در قابى سنگى و شيشهاى قرار دارند ، و گرداگرد آن را قابى فلزى گرفته است . جنس آن را بعضى گدازهء آتشفشانى و بعضى ديگر بازالت دانستهاند ، ولى از آنجا كه سطح آن به وسيلهء استلام ( لمس كردن ) و بوسيدن صاف و خورده شده است ، تشخيص جنس آن دشوار است . قطر آن حدود 30 سانتيمتر مربع ، و رنگ آن سياه متمايل به قرمز است ، و ذرات سرخ و زرد در آن ديده مىشود . 89 . عليشاه گيلانى [ خواجه تاج الدين عليشاه گيلانى ] . وفات 724 ه . ق از مشاهير وزرا و رجال اواخر عهد ايلخانيان ؛ وزير الجايتو سلطان محمد خدابنده و سلطان ابو سعيد بهادر خان . الجايتو او را ، بعد از قتل سعد الدين محمد آوجى ، به سبب كفايت و لياقتى كه داشت ، در وزارت با رشيد الدين فضل اللّه وزير شريك گردانيد ، و سلطان ابو سعيد بهادر خان ، پس از قتل رشيد الدين فضل اللّه كه در واقع به تحريك و سعايت همين خواجه عليشاه بود ، وزارت خويش را به او داد . گويند در بين تمام وزراء ايلخانيان مغول ، جز خواجه عليشاه ، هيچ كس به مرگ طبيعى نمرد . او را در تبريز دفن كردند . 90 . رشيد الدين فضل اللّه ، ح 645 - 718 ه . ق ، از وزرا و مستوفيان و رجال معروف و بزرگ عهد ايلخانيان مغول . ولادتش در همدان بود ، و مخالفانش او را از يهود آن ولايت شمردهاند . در عهد دولت ارغون خان و كيخاتو خان مورد توجه و اكرام تمام گشت . غازان خان بعد از قتل صدرجهان زنجانى ، وى را با شركت خواجه سعد الدين محمد آوجى به وزارت برگزيد ، و الجايتو ( سلطان محمد خدابنده ) ، بعد از قتل خواجه سعد الدين ، با وجود نهايت اعتمادى كه به كفايت رشيد الدين فضل اللّه داشت ، خواجه عليشاه گيلانى را با وى در وزارت شريك كرد . در دورهء سلطنت ابو سعيد بهادر خان ، به سبب نقارى كه بين رشيد الدين و خواجه عليشاه در ميان بود ، خواجه عليشاه و همدستان او نزد آن پادشاه جوان و كم تجربه چنين وانمودند كه ، خواجه رشيد الدين و پسرش خواجه ابراهيم ، الجايتو را زهر دادهاند . به همين جهت ، سلطان ابو سعيد بفرمود تا نخست ، خواجه ابراهيم را پيش چشم پدر ، گردن زدند ، و سپس خواجه رشيد الدين پير را هلاك كردند ، و خاندان و خواستهء او را به يغما دادند . اما بعدها ، سلطان ابو سعيد ، پسرش غياث الدين محمد را وزارت داد . خواجه رشيد الدين فضل اللّه از مشاهير فضلا و حكماى عصر خويش بود . و به ايجاد آثار خيريه و تأليف و ترويج كتب رغبت خاص داشت . ربع رشيدى را در تبريز بنا نهاد ، و كتاب عظيم جامع التواريخ را با استفاده از فضلا و مآخذ و كتب ممالك و اقوام مختلف تصنيف نمود . منشآت او نيز كه باقى است ، گذشته از جهت ادبى ، فوايد تاريخى بسيار دارد . ( د . م . ج 1 ا - س ص 1086 ) 91 . صبه Sobbe [ مفردش صبى ( Sobbi ] يا صبيها يا ماندائيان ( manda ian ) ، نام قومى با دين و زبان و خط خاص ، كه امروز در جنوب عراق و جنوب غربى ايران ، در كنار دجله و فرات و شط العرب و رود كارون ، زندگى مىكنند . مراكز ايشان در عراق در عماره ، بصره ، قرنه ( محل تلاقى دجله و فرات ) ، حلفايه ، و سوق الشيوخ ، و در ايران در خرمشهر و اهواز